Taariikhda madaxweynihii dalka iraq iyo sidii loo dilay

 

• Taariikhda madaxweynihii dalka iraq iyo sidii loo dilay Saddam Hussein 

(Sadam Xuseen) waa hoggaamiyaha dalka Iiraq oo ka tirsan xisbiga Ba'athist. Wuxuu ahaa madaxweynaha Iiraq ka dib markii uu ku dhintay 2006-kii.

Saddam Hussein waxaa la filayaa inuu dhashay 28ka Maarso 1937-kii, oo ka soo jeeda magaalada Tikrit ee gobolka Salah ad-Din ee Iiraq. Waxaa uu ku dhashay qoys uu ku sugan yahay dadka dhexe ee dalka, oo uu ahaa mid ka mid ah abwaanada Iiraq.

Saddam Hussein waxaa ka tirsan xisbiga Ba'athist ilaa markii uu ahaa madaxweynaha Iiraq 1979-kii. Waxaa uu ku dhibaatooday dalkiisa iyo dadkiisa, waxaana la sheegay inuu baaritaanno gaar ah la sameeyay dadka xukunkiisa ah. Saddan Hussein waxaa sidoo kale ka hor istaagay siyaasadda dagaal iyo fulinta, oo uu ku dagaalamay wadanada xadka ka taagan oo ay ku sugan tahay.

Saddam Hussein wuxuu ku guuleystay dagaalkii Iiraq iyo Iran ee 1980-1988, laakiin waxaa ku dhimatay dagaalkii Iiraq iyo Kuweyt ee 1990-1991. Dagaalkaas waxaa ka socda wixii ku dhacay inuu Kuweyt ka dagaalamo, oo uu ku dhintay qaraxyo badan oo laga soo waramay. Waxaa la sheegay inuu ku helay dhibaatooyinka dadka Iiraq ka socda, sida qaabka loo adeegsado dagaalkii, iyo inuu ku dhibaatooday dalkiisa iyo dadka Iiraq ka socda.

Saddam Hussein waxaa soo dhaweeyay dagaalkii Iiraq iyo Mareykanka ee 2003-kii, oo ku guuleystay, laakiin waxaa lagu dilay markii uu la geeyay xabsiga. Waxaa uu ku dhintay 30ka December 2006-kii markii ay dowladda Iiraq ku dhawaaqday oo uu ku dhintay qaraxyo.

• Weerarkii Ciraaq ee 2003 iyo sidii Saddaam Xuseen ugu dambeyntii loo qabtay loona dilay

Duulaanka Ciraaq ee 2003-dii waxa uu ahaa olole millatari oo ay bilaabeen Maraykanka oo ay weheliyaan xulafadiisa si ay meesha uga saaraan dawladdii Saddaam Xuseen oo lagu eedeeyay in ay haysato hubka wax gumaada iyo taageeridda argagixisada. Dagaalku waxa uu bilaabmay March 20, 2003, iyada oo olole cirka ah oo baaxad leh uu daba socday duullaan dhinaca dhulka ah oo si degdeg ah u qabsaday ciidamada Ciraaq. Inkastoo guulo horudhac ah laga gaaray dagaalka, isla markiiba dagaalku wuxuu noqday dagaal daba dheeraaday oo dhiig badan ku daatay, iyadoo kooxaha kacdoonka wada ay sababeen khasaare lixaad leh oo soo kala gaaray ciidamada iyo dadka rayidka ah. Dagaalku wuxuu socday ugu dambeyntii siddeed sano, iyadoo ciidamadii ugu dambeeyay ee Mareykanka ay ka baxeen Ciraaq bishii Disembar 2011. Intii uu dagaalku socday, Saddaam Xuseen waxa uu galay dhuumasho, waxaana la bilaabay ugaarsi xooggan oo lagu raadinayo. December 13, 2003, Saddam waxa gacanta ku dhigay ciidamada Maraykanka meel u dhow magaaladii uu ku dhashay ee Tikrit, isaga oo ku dhuumanaya god yar oo dhulka hoostiisa ah. Ka dib waxaa maxkamad la soo taagay danbiyo ka dhan ah bini’aadantinimada, oo ay ku jiraan dilka boqolaal kun oo Ciraaqiyiin ah intii uu xukunka hayay. Saddam Hussein ayaa ugu dambeyntii lagu helay dambiga waxaana lagu xukumay dil toogasho ah. Waxa lagu toogtay December 30, 2006 goob qarsoodi ah oo ku taal waqooyiga Baqdaad. Xukunka dilka ah ayaa waxaa si weyn u cambaareeyay hay’adaha u dooda xuquuqul insaanka iyo qaar ka mid ah dowladaha, kuwaasi oo dhaliilay nidaamka cadaalada iyo hufnaanta ee dacwada iyo fulinta xukunka.

Wixii dheerada waxa kala socotaan howga Taariikhaha